Charalambos P. Stathakis

Please, stand for a moment before old black-and-white photographs—especially those showing the upper part of the body, or even just the head with a small part of the chest. Notice how the faces look us straight in the eye, without any vanity, simply, with an absolute certainty that they will remain in eternity. And if the face belongs to someone beloved—or even if you have never met them, but have heard much about them through the love of someone close to them—then all the more you will feel their gaze piercing your being, drawing you into a blooming garden and a fragrant sea. It may be someone whose grave we do not know, yet we recognize there a human being, a whole life, and a memory, with only the eyes remaining—eyes that first beheld our world and then the heavens. Their gaze now whispers to us the one thing they had seen long ago and now behold unceasingly. This is our sanctified departed one—this person, who was daily beside us—whose wide-open eyes beheld their Creator and recognized Him. These thoughts and associations are stirred in me by the faces of the Saints, of the Theotokos, and of Christ, as depicted by Fr. Stamatis Skliris. Truly, how else could Christ be, if not as an everyday face we might meet on the street, on the train, or at the door next to ours? Any idealization would render Him distant and unfamiliar. Yet He took on—whether plain or beautiful—whatever form He willed: the form of a servant, our very own form. This is the great mystery of the Incarnation of the Word of God. The same is true of the Saints—one human being among us. What is unique, however, is the divine nature of Christ and the deification of the human person, the Saints. This will be conveyed in another way: as the inner light of the face, which is the divine nature of Christ and the deification of humanity. It will also be revealed in their eyes, which whisper to us the one thing they have seen—just like the eyes in those old photographs. And all this unfolds within a festival of colors—vivid, phosphorescent, joyful. The joy of the Resurrection! There is no shadow, only light—light whose gradations alone give perspective, depth, and dimension. The severity of repentance has been succeeded by the gladness of redemption. Here, the whole tradition is contained: from ancient reliefs and sculptures, to the funerary masks of Fayum, and to what we now call Byzantine iconography. From the unfolding of marble in the embrace of sunlight, to the meeting of the inner light of man with the Light of God. The divine and the human—equal yet distinct—united in the face of the human person. It is for this reason that even the everyday faces painted by Fr. Stamatis—greengrocers, writers, poets, unknown women, the humble and the despised of life—shine with the sanctity of humility. Faces that have blossomed and grown in the love and freedom of God. In Fr. Stamatis, the essence of the depicted face is enriched—revealed through colors and methods modern to the contemporary viewer—in a doxology of colors.

Αγιογραφική και ζωγραφική ανθρωπολογία του π. Σταμάτη Σκλήρη
Χαράλαμπος Π. Σταθάκης

Παρακαλώ πολύ, σταθείτε για λίγο μπροστά σε παλιές μαυρόασπρες φωτογραφίες, ιδιαίτερα σε αυτές που παρουσιάζουν το πάνω μέρος του σώματος ή και μόνο το κεφάλι με λίγο μέρος του θώρακος. Προσέξτε σε αυτές τα πρόσωπα πώς μας κοιτάζουν κατάματα, χωρίς καμία φιλαρέσκεια, έτσι απλά, με μια απόλυτη βεβαιότητα πως θα μείνουν στην αιωνιότητα. Και αν είναι πρόσωπο αγαπημένο ακόμα, και αν δεν το συναντήσατε ποτέ, αλλά ακούσατε πολλά για αυτό από την αγάπη κάποιου δικού τους, τότε ακόμα πιο πολύ θα νιώσετε το βλέμμα του να διαπερνά το είναι σας και να σας τραβάει μέσα σε κήπο ολάνθιστο και πέλαγο μοσχομύριστο. Πρόκειται για κάποιον που δεν γνωρίζουμε ούτε τον τάφο του, αλλά αναγνωρίζουμε εκεί έναν άνθρωπο, μία ζωή ολόκληρη και μία ανάμνηση που έμειναν μόνο τα μάτια που είδαν πρώτα τον κόσμο μας και μετά τον ουρανό. Το βλέμμα τους τώρα μας ψιθυρίζει το μοναδικό που ήδη είχαν δει παλιά και τώρα βλέπουν συνεχώς. Είναι ο αγιοποιημένος δικός μας νεκρός, αυτός ο άνθρωπος, ο καθημερινά δίπλα μας, που με ορθόνυχτα μάτια είδε τον Δημιουργό του και τον αναγνώρισε. Σε αυτές τις σκέψεις και τις συσχετίσεις με οδηγούν τα πρόσωπα των Αγίων, της Παναγίας και του Χριστού, εικονισμένα από τον π. Σταμάτη Σκλήρη. Αλήθεια πως αλλιώς θα ήταν ο Χριστός, αν όχι ένα πρόσωπο καθημερινό που συναντάμε στον δρόμο, στο τρένο, στη διπλανή μας πόρτα. Η κάθε εξιδανίκευση θα τον έκανε απόμακρο και ξένο. Αυτός, όμως, έλαβε άσχημη ή όμορφη, την όποια μορφή, μορφή δούλου, τη μορφή μας. Το μέγα μυστήριο της σαρκώσεως του Λόγου του Θεού. Το ίδιο και οι Άγιοι, ένας άνθρωπος από εμάς. Το ιδιαίτερο, όμως, η θεία φύση του Χριστού και η θέωση του ανθρώπου, οι Άγιοι, αλλιώς θα δοθεί. Θα δοθεί σαν φως εσωτερικό του προσώπου που είναι η θεία φύση του Χριστού και η θέωση του ανθρώπου. Ακόμα θα δοθεί στα μάτια τους που μας διδάσκουν ψιθυριστά το μοναδικό που είδα όπως τα μάτια στις φωτογραφίες. Και όλα αυτά μέσα σε ένα πανηγύρι χρωμάτων. Χρώματα ζωντανά, φωσφορίζοντα, χαροποιά. Χαρά της Αναστάσεως! Δεν υπάρχει σκιά, μονάχα φως. Φως που με τις διαβαθμίσεις του και μόνο θα δώσει προοπτική και βάθος διαστάσεις. Την αυστηρότητα της μετανοίας, διαδέχθηκε η χαρά της λυτρώσεως. Εδώ εμπεριέχεται ολόκληρη η παράδοση, από τα αρχαία ανάγλυφα και γλυπτά, τις νεκρικές μάσκες του Φαγιούμ έως αυτό που σήμερα ονομάζουμε βυζαντινή αγιογραφία. Από το ξεδίπλωμα του μαρμάρου στο αγκάλιασμα του ηλιακού φωτός, μέχρι την συνάντηση του εσωτερικού φωτός του ανθρώπου με το Φως του Θεού. Το Θείο και το ανθρώπινο ισότιμα, αλλά και διακριτά, ενωμένα στο πρόσωπο του ανθρώπου. Και είναι γι' αυτό που και τα καθημερινά πρόσωπα του π. Σταμάτη, μανάβηδες, συγγραφείς, ποιητές, γυναίκες άγνωστες, οι ταπεινοί και τα καταφρονημένοι της ζωής φεγγοβολούν στην αγιότητα της ταπείνωσης. Πρόσωπα που άνθησαν και αυξήθηκαν μέσα στην αγάπη και την ελευθερία του Θεού. Στον π. Σταμάτη έχει πλουτιστεί η ουσία του εικονισμένου προσώπου, φανερωμένη με χρώματα και μεθόδους σύγχρονες για τον σύγχρονο άνθρωπο, σε μια δοξολογία χρωμάτων.